Uzależnienia a przemoc – uwzględniając rodzaj substancji psychoaktywnej

Jak już wiemy, zażywanie substancji psychoaktywnych i przemoc są bezpośrednio ze sobą związane.

Chciałabym się jednak pochylić nad poszczególnymi używkami i, uwzględniając mechanizmy ich działania, wyjaśnić różnice w przemocy występującej po ich zażyciu.

Alkohol – przemoc impulsywna

Jako najlepiej nam znana i najbardziej rozpowszechniona substancja uzależniająca, alkohol jest najczęstszym „towarzyszem” przemocy domowej. Głównym mechanizmem jest dezynhibicja oraz upośledzenie funkcjonowania kory przedczołowej, odpowiadającej za hamowanie impulsów oraz racjonalne podejmowanie decyzji. Alkohol najczęściej prowadzi do niekontrolowanych wybuchów gniewu, zazwyczaj objawiających się w formie przemocy fizycznej, takiej jak bicie czy szarpanie, ale również psychicznej, tj. np. wyzwisk i gróźb. Tutaj mamy też często do czynienia z przemocą seksualną. Po fazie agresji zazwyczaj nadchodzi faza skruchy i poczucia winy.

Narkotyki – przemoc psychotyczna i zaniedbania

Narkotyki katalizują bardziej zróżnicowane i skrajne rodzaje przemocy. W tym kontekście możemy podzielić je na dwie grupy: Stymulanty (amfetamina, kokaina) – szczególnie w przypadku chronicznego zażywania wywołują lęk, drażliwość, a nawet psychozy w formie urojeń prześladowczych. Agresja jest zupełnie nieproporcjonalna i potrafi być skrajnie brutalna – uzależniony wierzy, że rzeczywiście działa w swojej obronie. Na przykład jest przekonany, że partnerka planuje go dźgnąć nożem i stara się jej to uniemożliwić poprzez atak. Tego typu przemoc jest nieprzewidywalna i potrafi być szczególnie okrutna. Opioidy (heroina) – rzadziej są odpowiedzialne za agresję; ich działanie objawia się zazwyczaj w formie wyciszenia i apatii. Ich uzależnienie jest ściśle związane z przestępczością, a więc z kradzieżami i oszustwami jako przemocą instrumentalną (agresją używaną jako instrument do zdobycia pieniędzy na podtrzymanie ciągu). Drugą formą przemocy, która pojawia się przy heroinie, jest przemoc przez zaniedbanie – skupienie na podtrzymaniu nałogu doprowadza do skrajnego zaniedbania obowiązków rodzicielskich i ekonomicznych. Jest to ogromne brzemię, które pozostawia na dzieciach blizny na długie lata.

Bez wątpienia używki i przemoc idą ramię w ramię, dokonując ogromnych szkód i niszcząc życia osób dookoła uzależnionego. Podstawą jest sprawnie działający system, szybko wychwytujący potencjalne ofiary przemocy i chroniący je przed oprawcami.